📖 ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ପାଠ ୧ — ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାର ବିକାଶ: ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ।
ଅଧ୍ୟାୟ ୨, ପାଠ ୧ — ଓଡ଼ିଆ ଜାତୀୟତାର ବିକାଶ
📌 ୧. ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଚିତ୍ର: ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ୩ ପ୍ରଦେଶରେ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ
ବ୍ରିଟିଶ୍ ଶାସନ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଆଭାଷୀ ଅଞ୍ଚଳ ତିନି ପ୍ରଦେଶ (ବଙ୍ଗ, ମାଡ୍ରାସ, ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦେଶ)ରେ ବିଭକ୍ତ ଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରଦେଶରେ ଓଡ଼ିଆ ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ହୋଇ ଉପେକ୍ଷିତ ରହିଲେ — ପ୍ରଶାସନ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଚାକିରିରେ ଅନ୍ୟ ଭାଷୀଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଥିଲା। ଫଳରେ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା, ସଂସ୍କୃତି ଓ ଅସ୍ମିତା ବିପଦରେ ପଡ଼ିଲା।
🗣️ ୨. ଭାଷା ବିବାଦ (ଜାଗରଣର ମୂଳ)
1868-70 ମସିହାରେ କେତେକ ବଙ୍ଗାଳୀ ଓ ପ୍ରଶାସକ ପ୍ରଚାର କଲେ ଯେ "ଓଡ଼ିଆ ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାଷା ନୁହେଁ, ଏହା ବଙ୍ଗଳାର ଏକ ଉପଭାଷା" (କାନ୍ତିଚନ୍ଦ୍ର ଭଟ୍ଟାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁସ୍ତିକା)। ଓଡ଼ିଆ ସ୍କୁଲରୁ ଓଡ଼ିଆ ହଟାଇ ବଙ୍ଗଳା ଚଳାଇବାର ଚେଷ୍ଟା ହେଲା। ଏହା ବିରୋଧରେ ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବଳ ଜାତୀୟ ଚେତନା ଜାଗ୍ରତ ହେଲା।
📚 ୩. ସାହିତ୍ୟ, ଖବରକାଗଜ ଓ ପ୍ରତିରୋଧ
- ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ତିନି ରତ୍ନ: ଫକୀରମୋହନ ସେନାପତି (ଗଦ୍ୟ ସମ୍ରାଟ), ରାଧାନାଥ ରାୟ ଓ ମଧୁସୂଦନ ରାଓ — ଏମାନେ ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ସାହିତ୍ୟ ରଚନା କରି ପ୍ରମାଣ କଲେ ଯେ ଓଡ଼ିଆ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାଷା।
- ଖବରକାଗଜ: ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା (ଗୌରୀଶଙ୍କର ରାୟ), ସମ୍ବାଦ ବାହିକା ଆଦି ଚେତନା ବିସ୍ତାର କଲା।
- ଓଡ଼ିଆ ମାଧ୍ୟମ ସ୍କୁଲ ଓ ଛାପାଖାନା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା।
🧠 ମନେରଖ: ଓଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ୩ ପ୍ରଦେଶରେ। ଭାଷା ବିବାଦ (1868-70)=ଚେତନାର ମୂଳ। ତିନି ରତ୍ନ=ଫକୀରମୋହନ/ରାଧାନାଥ/ମଧୁସୂଦନ ରାଓ।
⭐ ପରୀକ୍ଷାରେ: ① ୩ ପ୍ରଦେଶରେ ବିଭକ୍ତ (ଚିତ୍ର)। ② ଭାଷା ବିବାଦ (1868-70)। ③ ତିନି ରତ୍ନ। ④ ଉତ୍କଳ ଦୀପିକା।