AllBoardSolutionFREE

Chapter 4: Improvement of Food Resources

ଅଧ୍ୟାୟ ୪: ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପଦର ଉନ୍ନତୀକରଣ

Life Science · Odisha Board Class 9 · ଟିପ୍ପଣୀ + ୧୯ ପ୍ରଶ୍ନ ସମାଧାନ + ୨୫ Quiz

📖 ଅଧ୍ୟାୟ ୪ — ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପଦର ଉନ୍ନତୀକରଣ (Improvement of Food Resources): ଏହି ଟିପ୍ପଣୀ ଜଣେ ଶିକ୍ଷକ ଯେପରି ଶ୍ରେଣୀରେ ବୁଝାନ୍ତି ସେହିପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ ଲେଖାଯାଇଛି।

ଅଧ୍ୟାୟ ୪ — ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପଦର ଉନ୍ନତୀକରଣ

📌 ୧. ଖାଦ୍ୟ ସମ୍ପଦ

ସବୁଜ ଉଭିଦ ଓ ନୀଳହରିତ ଶୈବାଳ ନିଜ ଖାଦ୍ୟ ନିଜେ ତିଆରି କରନ୍ତି — ସ୍ୱଭୋଜୀ (Autotrophs)। ପ୍ରାଣୀ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଏମାନଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି — ପରଭୋଜୀ (Heterotrophs)। ବଢ଼ୁଥିବା ଜନସଂଖ୍ୟାର ଚାହିଦା ପୂରଣ ପାଇଁ କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ ଦରକାର।

🌾 ୨. ଶସ୍ୟ ଜାତୀୟ ଖାଦ୍ୟ

ଶ୍ରେଣୀଉଦାହରଣମିଳେ
ଶସ୍ୟ (Cereals)ଗହମ, ଧାନ, ମକା, ମାଣ୍ଡିଆଶ୍ୱେତସାର (ଶର୍କରା)
ଡାଲି (Pulses)ମୁଗ, ହରଡ଼, ବିରିପୁଷ୍ଟିସାର (Protein)
ତେଲବୀଜ (Oilseeds)ଚିନାବାଦାମ, ସୂର୍ଯ୍ୟମୁଖୀଖାଇବା ତେଲ (ସ୍ନେହସାର)
ପନିପରିବା ଓ ଫଳଶାଗ, ଟମାଟୋ, ଆମ୍ବଭିଟାମିନ୍ ଓ ଖଣିଜଲବଣ
🧠 ଖରିଫ vs ରବି: ଖରିଫ (Kharif) = ବର୍ଷାଦିନେ ଚାଷ (ଧାନ, ମକା) · ରବି (Rabi) = ଶୀତଦିନେ ଚାଷ (ଗହମ, ଚଣା, ସୋରିଷ)।

🌱 ୩. ଶସ୍ୟ ଉନ୍ନତୀକରଣ (Crop Improvement)

  • ଉଚ୍ଚ ଗୁଣବତ୍ତା ମଞ୍ଜି ଚୟନ: ଅଧିକ ଅମଳ, ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ, ଶୀଘ୍ର ପରିପକ୍ୱ ହେଉଥିବା କିସମ ବାଛିବା।
  • ଉଭିଦ ପ୍ରଜନନ ଓ ସଂକରଣ (Hybridization): ଦୁଇ ଭଲ କିସମ ମିଶାଇ ଉନ୍ନତ ନୂଆ କିସମ ତିଆରି।
  • ଜିନୀୟ ବିପ୍ଳବ (Gene Revolution): ଜିନ୍ ବଦଳାଇ ନୂତନ କିସମ ଖାଦ୍ୟଶସ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି।

ପୋଷଣ ପରିଚାଳନା: ରାସାୟନିକ ସାର (ଶୀଘ୍ର, କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାରରେ ପ୍ରଦୂଷଣ) ଓ ଜୈବିକ ସାର/ଖତ (ମାଟି ଉର୍ବରତା ବଢ଼ାଏ, ଜୈବିକ ବିଘଟନ ହୁଏ) ଉଭୟ ବ୍ୟବହୃତ।

💡 ଜୈବିକ ସାର (Biofertilizer): ଉଭିଦର ଆବଶ୍ୟକୀୟ ପୋଷକକୁ ମାଟିରେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିବା ଅଣୁଜୀବ (ଯଥା ରାଇଜୋବିୟମ୍, ନୀଳହରିତ ଶୈବାଳ)।
⚠️ ଜୈବିକ କୃଷି (Organic farming): ରାସାୟନିକ ବିନା, କେବଳ ଜୈବିକ ଉପାଦାନ — ପ୍ରଦୂଷଣ ନାହିଁ, ଏକ ପୋଷଣୀୟ (Sustainable) କୃଷି ପଦ୍ଧତି। ସମନ୍ୱିତ ପୀଡ଼କ ପରିଚାଳନା (IPM) ଦ୍ୱାରା କୀଟ ଓ ରୋଗ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ।

🐄 ୪. ପଶୁପାଳନ (Animal Husbandry)

💡 ସଂଜ୍ଞା: ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିରେ ଉନ୍ନତ ଖାଦ୍ୟ, ବାସଗୃହ, ପ୍ରଜନନ ଓ ରୋଗ ନିବାରଣ କରି ପଶୁ ସମ୍ପଦରୁ ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ପଶୁପାଳନ କୁହାଯାଏ।
  • ଦୁଧାଗାଈ (Milch): ଦୁଗ୍ଧ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ। ଅଧିଆ/ହଳ ପଶୁ (Draught): କୃଷିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ।
  • ଦେଶୀ ଗାଈ: ଲାଲସିନ୍ଧି, ସାହିୱାଲ, ଗିର। ବିଦେଶୀ: ଜର୍ସି, ହୋଲଷ୍ଟାଇନ୍-ଫ୍ରିଜିଆନ୍।

ଗୋଖାଦ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର: (୧) ତନ୍ତୁବହୁଳ (Roughage): କଞ୍ଚାଘାସ, ଡାଳପତ୍ର, ନଡ଼ା — ତନ୍ତୁ ବେଶୀ। (୨) ଦାନା ଜାତୀୟ (Concentrate): ଛୋଲା, ଖଉଡ଼ ଆଦି — ପୋଷକ ବେଶୀ।

ରୋଗ ଚିହ୍ନଟ: ଖାଇବା ବନ୍ଦ, ଦୁଗ୍ଧ କମିବା, ଜ୍ୱର, ନିସ୍ତେଜ ଭାବ, ନାକ-ଆଖିରୁ କ୍ଷରଣ। ବହିଃପରଜୀବୀ ଦ୍ୱାରା ଖଜୁଆ ଭଳି ଚର୍ମରୋଗ ହୁଏ।

🐔 ୫. କୁକୁଡ଼ା ପାଳନ (Poultry)

ଅଣ୍ଡା ଓ ପୁଷ୍ଟିକର ମାଂସ ପାଇଁ କୁକୁଡ଼ା ପାଳନ କରାଯାଏ।

ପ୍ରକାରଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ
ବ୍ରଏଲର (Broiler)ମାଂସ — ଶୀଘ୍ର ବଢ଼େ; ଖାଦ୍ୟରେ ଭିଟାମିନ୍ A ଓ K ଅଧିକ
ଲେୟର (Layer)ଅଣ୍ଡା ଉତ୍ପାଦନ

ସଙ୍କର କୁକୁଡ଼ା: ଦେଶୀ ଓ ବିଦେଶୀ କୁକୁଡ଼ା ମଧ୍ୟରେ କୃତ୍ରିମ ପ୍ରଜନନ କରି ଉତ୍ପାଦିତ — ଅଧିକ ଅଣ୍ଡା/ମାଂସ, ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ, ଛୋଟ ଆକାର।

🐟 ୬. ମତ୍ସ୍ୟ ଚାଷ (Fisheries)

ମାଛ ପୁଷ୍ଟିସାରର ଉତ୍ତମ ଉତ୍ସ; ଭାରତରେ ବହୁଳ ବ୍ୟବହୃତ। ଦୁଇ ଉତ୍ସ — ମଧୁରଜଳ (Freshwater) ଓ ଲବଣଜଳ/ସାମୁଦ୍ରିକ (Marine)।

  • ଆକ୍ୱାକଲଚର (Aquaculture): ଆବଦ୍ଧ ପୋଖରୀରେ ମାଛଚାଷ। ମେରିକଲଚର (Mariculture): ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ମାଛଚାଷ।
  • ପ୍ରେରିତ ପ୍ରଜନନ (Induced breeding): ହରମୋନ୍ ଦେଇ ମାଛର ପ୍ରଜନନ କରାଇବା।
  • ସୋନାର (Sonar): ଉପଗ୍ରହ ଓ ଶବ୍ଦ ତରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରି ସମୁଦ୍ରରେ ମାଛ ଖୋଜିବା।

ମିଶ୍ରିତ (କମ୍ପୋଜିଟ୍) ମାଛଚାଷ: ଗୋଟିଏ ପୋଖରୀରେ ଭିନ୍ନ ସ୍ତରରେ ଖାଉଥିବା ମାଛ ଏକାଠି ପାଳିବା — ଏକକ ମାଛଚାଷ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଅମଳ।

ମାଛଖାଦ୍ୟ ସ୍ତର
ଭାକୁର (Catla)ଜଳର ଉପରସ୍ତର
ରୋହି (Rohu)ଜଳର ମଧ୍ୟସ୍ତର
ମିରିକାଲି (Mrigal)ଜଳର ନିମ୍ନସ୍ତର (ତଳ)
ବିଦେଶୀ କାର୍ପ (Grass carp)ଜଳଜ ଉଭିଦ/ଶିଉଳି

🐝 ୭. ମହୁମାଛି ପାଳନ (Apiculture)

ମହୁ ଓ ମହମ (beeswax) ପାଇବା ପାଇଁ ମହୁମାଛି ପାଳନ। ମହମ ଔଷଧୀୟ ଓ ପ୍ରସାଧନ ଶିଳ୍ପରେ ବ୍ୟବହୃତ।

ଭାରତୀୟ ମହୁମାଛି (Apis cerana indica) — କମ୍ ମହୁ, ସ୍ଥାନୀୟ ପରିବେଶରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ। ଇଟାଲୀୟ ମହୁମାଛି (Apis mellifera) — ଅଧିକ ମହୁ, ବେଶୀ ବ୍ୟବସାୟିକ ଚାଷ।

📍 ମନେରଖ: ଆମ ରାଜ୍ୟର କଟକଠାରେ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଧାନ ଗବେଷଣା କେନ୍ଦ୍ର (CRRI) ଅବସ୍ଥିତ।
📲 Join our WhatsApp Channel

Get free daily notes, new chapter solutions, model question papers & exam updates — straight on your phone.

Follow on WhatsApp →