ଏକାଙ୍କିକା ୨: କୋଣାର୍କ

📖 ଏକାଙ୍କିକା ୨ — କୋଣାର୍କ (MIL ଓଡ଼ିଆ, ଦଶମ ଶ୍ରେଣୀ): ଲେଖକ ପରିଚୟ, ସାରାଂଶ, ଶବ୍ଦାର୍ଥ ଓ ମୂଳଭାବ।

ଏକାଙ୍କିକା ୨ — କୋଣାର୍କ

✍️ ଲେଖକ ପରିଚୟ

ଭଞ୍ଜକିଶୋର ପଟନାୟକ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରବର୍ତ୍ତୀ ଓଡ଼ିଆ ନାଟକ ଓ ଏକାଙ୍କିକାର ଜଣେ ଅନ୍ୟତମ ସ୍ରଷ୍ଟା। ସେ (୧୯୨୨–୧୯୯୯) କଟକ ଜିଲ୍ଲାର ସାଲେପୁର ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଛତିଆପୁର ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ବୃତ୍ତିରେ କିରାଣୀ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସେ ଥିଲେ ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ନାଟ୍ୟ ରଚୟିତା। ତାଙ୍କ ନାଟକ — ରଉରାତି, ପ୍ରେମପୁଷ୍ପ, ପରିଣତି, ଦେବୀ, ମାଣିକଯୋଡ଼ି, ଜୟମାଲ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟପରୀକ୍ଷା, ସାଆନ୍ତଘର, ଏ ଯୁଗର ଝିଅ; ଏକାଙ୍କିକା — ବାଣହରଣ, ଅର୍ଘ୍ୟପତଙ୍ଗ, କୋଣାର୍କ, ଧରଣୀ, ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ, ବାକିରାଉତ। ନାଟକ ରଚନା ପାଇଁ ସେ ଓଡ଼ିଶା ସାହିତ୍ୟ ଏକାଡେମୀ ଓ ଓଡ଼ିଶା ସଙ୍ଗୀତ ନାଟକ ଏକାଡେମୀ ପୁରସ୍କାର ପାଇଥିଲେ।

📜 ସାରାଂଶ

ଏହି ଏକାଙ୍କିକା କୋଣାର୍କ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣର ପ୍ରସିଦ୍ଧ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ରାଜା ନରସିଂହ ଦେବଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରଧାନ ସ୍ଥପତି ବିଶୁ ମହାରଣାଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ୧୨୦୦ ଶିଳ୍ପୀ ବାର ବର୍ଷ ଧରି ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା କୂଳରେ ମନ୍ଦିର ଗଢ଼ୁଥିଲେ। ମାତ୍ର ମନ୍ଦିରର ଶେଷ ମୁଣ୍ଡ ପଥର 'ଦଧିନଉତି' (କଳସ) କୌଣସିମତେ ବସି ପାରୁ ନ ଥିଲା। ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ କାମ ଶେଷ ନ ହେଲେ ୧୨୦୦ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ପ୍ରାଣଦଣ୍ଡ ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା। ବିଶୁ ମହାରଣାଙ୍କ ବାର ବର୍ଷର ପୁଅ ଧର୍ମପଦ, ଯିଏ ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କୁ କେବେ ଦେଖି ନ ଥିଲା, ଆଗନ୍ତୁକଠାରୁ ଏହି ବିପଦ କଥା ଶୁଣି ମା'ଠାରୁ ବିଦାୟ ନେଇ କୋଣାର୍କ ଯାଏ। ଛୋଟ ବାଳକ ଧର୍ମପଦ ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଓ କୌଶଳ ବଳରେ ଦଧିନଉତି ବସାଇ ଦିଏ। ମାତ୍ର ଏକ ବାଳକ ୧୨୦୦ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବାରୁ ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ବିପଦ ଆସିବ ବୋଲି ଜାଣି, ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଧର୍ମପଦ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାରେ ଝାସ ଦେଇ ଆତ୍ମବଳିଦାନ ଦେଲା। ନାଟକ ଜାତି ପାଇଁ ବାଳକର ଆତ୍ମୋତ୍ସର୍ଗ, ମା'ଠାରୁ ପୁଅର ବିଦାୟର କାରୁଣ୍ୟ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ କଳାକୁଶଳତାକୁ ହୃଦୟସ୍ପର୍ଶୀ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରେ।

📘 ଶବ୍ଦାର୍ଥ

💡 ମୂଳଭାବ

ସମଷ୍ଟି (ଜାତି/ସମାଜ)ର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ବ୍ୟକ୍ତି-ସ୍ୱାର୍ଥ ତ୍ୟାଗ ହିଁ ପ୍ରକୃତ ମହାନତା। ବାଳକ ଧର୍ମପଦର ଆତ୍ମବଳିଦାନ ଓ ଓଡ଼ିଆ ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ ଅତୁଳନୀୟ କଳା-କୌଶଳ — ଏହା ହିଁ ଏକାଙ୍କିକାର ମୂଳ ଭାବ।