📖 ପାଠ ୧ — ସମ୍ପଦ ଓ ବିକାଶ: ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ — ବହି ଖୋଲିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ପାଠ ୧ — ସମ୍ପଦ ଓ ବିକାଶ (Resource & Development)
📌 ୧. ସମ୍ପଦ କ'ଣ?
ମଣିଷର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ମୂଲ୍ୟଥିବା ଓ ପ୍ରଯୁକ୍ତିଗତ ଭାବେ ବ୍ୟବହାରଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦାର୍ଥକୁ ସମ୍ପଦ କୁହାଯାଏ (ଜଳ, ମାଟି, ଖଣିଜ, ଜଙ୍ଗଲ, ମାନବ ଶ୍ରମ)।
ପ୍ରକୃତିରେ ଥିବା ଯେକୌଣସି ପଦାର୍ଥ ସିଧାସଳଖ ସମ୍ପଦ ନୁହେଁ — ମଣିଷ ଯେତେବେଳେ ଏହାର ବ୍ୟବହାର ଶିଖେ, ସେତେବେଳେ ଏହା ସମ୍ପଦ ହୁଏ। ଉଦାହରଣ: ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ଆଗରୁ ମାଟି ତଳେ ପଡ଼ି ରହୁଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଆସିବା ପରେ ଏହା ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦ ହେଲା।
🗂️ ୨. ସମ୍ପଦର ପ୍ରକାର (ବର୍ଗୀକରଣ)
ଚିତ୍ର: ସମ୍ପଦର ବର୍ଗୀକରଣ
- ଉତ୍ପତ୍ତି ଆଧାରରେ: ଜୈବ (ଉଦ୍ଭିଦ, ପ୍ରାଣୀ ଆଦି ଜୀବନ୍ତ ଉତ୍ସ) ଓ ଅଜୈବ (ମାଟି, ଧାତୁ, ପଥର ଆଦି ନିର୍ଜୀବ)।
- ପୁନଃପୂରଣ ଆଧାରରେ: ପୁନଃନବୀକରଣୀୟ — ପ୍ରକୃତି ପୁଣି ଦେଇଥାଏ (ସୌର, ପବନ, ଜଳ, ଜଙ୍ଗଲ) ; ଅଣ-ପୁନଃନବୀକରଣୀୟ — ଥରେ ଶେଷ ହେଲେ ଆଉ ମିଳେ ନାହିଁ (କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲିୟମ, ଖଣିଜ)।
- ମାଲିକାନା ଆଧାରରେ: ବ୍ୟକ୍ତିଗତ (ନିଜ ଜମି), ସାମୁଦାୟିକ (ଚରାଭୂମି), ଜାତୀୟ (ଖଣିଜ, ଜଙ୍ଗଲ) ଓ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ (ମହାସାଗର)।
- ବିକାଶ ସ୍ତର ଆଧାରରେ: ସମ୍ଭାବ୍ୟ (potential), ବିକଶିତ (developed), ସଞ୍ଚିତ (stock) ଓ ଭଣ୍ଡାର (reserve)।
♻️ ୩. ସମ୍ପଦ ଯୋଜନା
ସମ୍ପଦ ସୀମିତ ଓ ଅସମାନ ଭାବେ ବଣ୍ଟିତ। କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକ, କେତେକରେ କମ୍। ଅବିବେକୀ ବ୍ୟବହାରରେ ଏହା ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହୋଇଯାଏ ଓ ପରିବେଶ ସମସ୍ୟା (ପ୍ରଦୂଷଣ, ଉଷ୍ଣତା ବୃଦ୍ଧି) ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ତେଣୁ ସୁନିୟୋଜିତ ଓ ମିତବ୍ୟୟୀ ବ୍ୟବହାର (ସମ୍ପଦ ଯୋଜନା) ଦରକାର।
🌱 ୪. ସୁସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ
ସୁସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ (Sustainable Development): ବର୍ତ୍ତମାନ ପିଢ଼ିର ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରିବା ସହ ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପଦ ରକ୍ଷା କରି ବିକାଶ କରିବା।
ଏଥିପାଇଁ 1992ରେ ବ୍ରାଜିଲର ରିଓ-ଡି-ଜାନେରୋରେ ଧରିତ୍ରୀ ସମ୍ମିଳନୀ (Earth Summit) ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଓ ସୁସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ ପାଇଁ ଆଜେଣ୍ଡା 21 ଗୃହୀତ ହେଲା।
🧠 ମନେରଖ: ପୁନଃନବୀକରଣୀୟ=ପୁଣି ମିଳେ (ସୌର/ପବନ)। ଅଣ=ଥରେ ଶେଷ (କୋଇଲା)। ୪ ପ୍ରକାର ବର୍ଗୀକରଣ। ଧରିତ୍ରୀ ସମ୍ମିଳନୀ=1992 (ଆଜେଣ୍ଡା 21)।
⭐ ପରୀକ୍ଷାରେ: ① ସମ୍ପଦ ବର୍ଗୀକରଣ ୪ ପ୍ରକାର (ଚିତ୍ର)। ② ପୁନଃନବୀକରଣୀୟ vs ଅଣ। ③ ସମ୍ପଦ ଯୋଜନା। ④ ସୁସ୍ଥାୟୀ ବିକାଶ + ଧରିତ୍ରୀ ସମ୍ମିଳନୀ (1992)।