ଇତିହାସ (History) · ଓଡ଼ିଶା ବୋର୍ଡ ନବମ ଶ୍ରେଣୀ · ଟିପ୍ପଣୀ + ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ ସମାଧାନ + ୨୫ Quiz
📖 ଉପନିବେଶବାଦ: ଏହି ପାଠରେ ଆମେ ଉପନିବେଶବାଦର ଅର୍ଥ ଓ ୭ ଗୋଟି କାରଣ, ଏସିଆରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ (ଭାରତ, ଚୀନ୍, ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍, ତୁର୍କୀ, ଜାପାନ୍), ଆଫ୍ରିକାରେ ଉପନିବେଶ (କଙ୍ଗୋ, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା, ମିଶର, ସୁଦାନ) ଏବଂ ଉପନିବେଶବାଦର ସୁ ଓ କୁ ପରିଣାମ ବିଷୟରେ ଜାଣିବା।
ଉପନିବେଶବାଦ କ'ଣ?
ଉପନିବେଶ (Colony): ଉପନିବେଶର ଆକ୍ଷରିକ ଅର୍ଥ = ବିଦେଶସ୍ଥ ଆବାସ।
ଉପନିବେଶବାଦ (Colonialism): କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବାସୀମାନଙ୍କ ବସତି ସ୍ଥାପନକୁ ଏକ ସ୍ୱତ୍ୱାଧିକାରୀ ରାଜ୍ୟ ମନେ କରି ମାତୃଦେଶର ଲାଭ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇବା।
- ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ: ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟର ଉନ୍ନତି, ଆର୍ଥିକ ସମୃଦ୍ଧି, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର।
- ଉପନିବେଶବାଦ ପ୍ରଥମେ ଷୋଡ଼ଶ (୧୬ଶ) ଶତାବ୍ଦୀରେ ଆରମ୍ଭ। ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।
- ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଶେଷରେ ପୁନରୁତ୍ଥାନ = ଔପନିବେଶିକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦ; ଏହା ୧୯୧୪ ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କାରଣ।
ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାରେ ଉପନିବେଶବାଦର କାରଣ (୭)
- ଭୌଗୋଳିକ ଆବିଷ୍କାର: ୧୫ଶ-୧୬ଶ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଜଳପଥ ଓ ସ୍ଥଳପଥ ଆବିଷ୍କାର → ନୂତନ ଅଞ୍ଚଳର ସନ୍ଧାନ ଓ ବ୍ୟବସାୟିକ ଲାଭ।
- ଲାଭଜନକ ବ୍ୟବସାୟର ସୁବିଧା: ଏସିଆରେ ମସଲା, ରୁହା, କାର୍ପାସ ବସ୍ତ୍ର, ରେଶମ, ସୁନା, ମୁକ୍ତା, ଔଷଧ, ଚୀନାମାଟି ପାତ୍ର; ଆଫ୍ରିକାରେ ସୁନା, ହୀରା, ତମା, ମୂଲ୍ୟବାନ କାଠ, ହାତୀଦାନ୍ତ, ରବର, ୟୁରାନିୟମ୍। ଆଫ୍ରିକାରେ ଦାସ ବ୍ୟବସାୟ ସବୁଠାରୁ ଲାଭଦାୟକ ଥିଲା।
- ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ: ଇଂଲାଣ୍ଡରେ ଆରମ୍ଭ; ଅଧିକ ଉତ୍ପାଦନ ହେଉଥିବାରୁ ବଜାର ଆବଶ୍ୟକ। ଏସିଆ-ଆଫ୍ରିକାରେ ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ନ ଥିବାରୁ ବିନା ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ବଜାର ମିଳିଲା; କଞ୍ଚାମାଲ (କୋଇଲା, ଲୁହା, ସୁନା, ତେଲ) ମଧ୍ୟ ମିଳିଲା।
- ପରିବହନ ଓ ଯୋଗାଯୋଗରେ ଉନ୍ନତି: ବାଷ୍ପୀୟ ଜାହାଜ ଓ ରେଲପଥ। (ଜେମ୍ସ ୱାଟ୍ ବାଷ୍ପୀୟ ଇଞ୍ଜିନ; ଜର୍ଜ ଷ୍ଟିଫେନ୍ସନ୍ ୧୮୧୪ ରେଲ ଇଞ୍ଜିନ; 'ରକେଟ୍' ୧୮୩୦; ୧୮୩୩ରେ ଦୁଇ ବାଷ୍ପୀୟ ଜାହାଜ ଆଟଲାଣ୍ଟିକ୍ ଅତିକ୍ରମ)।
- ଦୁର୍ବଳ ଶାସନ: ଏସିଆ-ଆଫ୍ରିକାରେ ଶାସନ ଦୁର୍ବଳ, ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ; ଉନ୍ନତ ଯୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ର ନ ଥିବାରୁ ଇଉରୋପୀୟମାନେ ସହଜେ ଜୟ କଲେ।
- ଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଚାର: ପଛୁଆ ଲୋକଙ୍କୁ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ଧର୍ମ ଦେବା ଉଚ୍ଚ ଜାତିର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ("ଗୋରା ଲୋକଙ୍କ ବୋଝ") ବୋଲି ଭାବିଲେ।
- ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି: ସାମରିକ/ବାଣିଜ୍ୟିକ ଅବସ୍ଥିତି ଓ ସୁଲଭ ଶ୍ରମିକ।
ଏସିଆରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ
ଭାରତ
ପର୍ତ୍ତୁଗାଲର ନାବିକ ଭାସ୍କୋଡ଼ାଗାମା ୧୪୯୮ରେ ଭାରତକୁ ଜଳପଥ ଆବିଷ୍କାର କରି ମେ ୨୦ ତାରିଖରେ କାଲିକଟ୍ (ମାଲାବାର ଉପକୂଳ)ରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ପର୍ତ୍ତୁଗୀଜ୍, ଡଚ୍, ଡେନ୍, ଫରାସୀ ଓ ଇଂରେଜ ପରସ୍ପର ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱିତା କଲେ; ଶେଷରେ ଇଂରେଜମାନେ ଇଷ୍ଟ ଇଣ୍ଡିଆ କମ୍ପାନୀ ଜରିଆରେ ଜିତିଲେ। ୧୭୫୭ ପଲାଶୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ରବର୍ଟ କ୍ଲାଇଭ୍ ବଙ୍ଗଳାର ନବାବ ସିରାଜ ଉଦ୍ଦୌଲାଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କଲେ → ଭାରତରେ ଇଂରେଜ ଶାସନର ଭିତ୍ତି। ୧୮୫୭ ବିଦ୍ରୋହ = ଭାରତର ପ୍ରଥମ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ; ତା'ପରେ ଭାରତ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶାସନାଧୀନ। ପ୍ରାୟ ୧୯୦ ବର୍ଷ ଇଂଲାଣ୍ଡର ଉପନିବେଶ ରହିଲା।
ଚୀନ୍ ଓ ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ
ଇଂରେଜମାନେ ଚୀନ୍ରୁ ଚା' ଓ ରେଶମ କିଣୁଥିଲେ, ମାତ୍ର ନିଜ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରି ହେଉ ନ ଥିଲା। ଭାରତର ଅଫିମ ଚୀନ୍ରେ ବେଆଇନ ବ୍ୟବସାୟ କଲେ; ଚୀନ୍ ଅଫିମ ନଷ୍ଟ କରିବାରୁ ୧୮୩୯ ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଚୀନ୍ ପରାସ୍ତ → କ୍ଷତିପୂରଣ, ୫ ବନ୍ଦର ଖୋଲିଲା ଓ ହଙ୍ଗକଙ୍ଗ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ ଦେଲା।
ଚୀନା ତରଭୁଜର କର୍ତ୍ତନ (Cutting of the Chinese Melon): ଜର୍ମାନୀ, ରୁଷିଆ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଚୀନ୍କୁ ଭାଗ ଭାଗ କରି କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ପରିସର ବାଣ୍ଟିଲେ — ଜର୍ମାନୀ: କିଆଓଚୋ ଉପସାଗର, ସାନ୍ତୁଙ୍ଗ; ରୁଷିଆ: ମାଞ୍ଚୁରିଆ, ଲିଆଓଟୁଙ୍ଗ; ଫ୍ରାନ୍ସ: କ୍ୱାଙ୍ଗଚୋ ଉପସାଗର; ଇଂଲାଣ୍ଡ: ୟାଙ୍ଗ୍ସି ଉପତ୍ୟକା।
ଅନ୍ୟ ଏସୀୟ ଉପନିବେଶ
| ଦେଶ | ଉପନିବେଶକାରୀ ଓ ଅଞ୍ଚଳ |
|---|
| ହଲାଣ୍ଡ | ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା (ପରେ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ), ୧୮୬୫ ପରେ ମୋଲୁକା ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ |
| ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍ (ଲାଓସ୍, କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ, ଭିଏତ୍ନାମ) | ଫ୍ରାନ୍ସ ସର୍ବେସର୍ବା; ଫରାସୀ ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଜେନେରାଲ୍ ଅଧୀନ |
| ବର୍ମା (ମିଆଁମାର) | ଇଂଲାଣ୍ଡ ୧୮୮୬ରେ ପରାସ୍ତ କରି ଭାରତ ସହ ମିଶାଇ ନେଲା |
| ଫିଲିପାଇନ୍ସ | ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା (ସ୍ପେନକୁ ହରାଇ) |
| ଇରାନ, ତିବତ | ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ରୁଷିଆ (୧୯୦୭ ରାଜିନାମା — ଦ. ଇରାନ ଇଂଲାଣ୍ଡ, ଉ. ଇରାନ ରୁଷିଆ) |
ଜାପାନ୍ର ସଫଳତା
୧୮୯୪ କୋରିଆକୁ ନେଇ ଜାପାନ୍-ଚୀନ୍ ଯୁଦ୍ଧ; ୧୯୦୪–୦୫ରେ ରୁଷିଆକୁ ପରାସ୍ତ କରି ଜାପାନ୍ ସାଖାଲିନ୍ର ଦକ୍ଷିଣ, ପୋର୍ଟ ଆର୍ଥର ଓ ଲିଆଓଟୁଙ୍ଗ ଦକ୍ଷିଣଭାଗ ପାଇଲା; ୧୯୧୦ରେ କୋରିଆ ଜାପାନ୍ର ଉପନିବେଶ ହେଲା।
ଆଫ୍ରିକାରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ
| ଅଞ୍ଚଳ | ଉପନିବେଶକାରୀ / ବିବରଣୀ |
|---|
| ବେଲଜିଆନ୍ କଙ୍ଗୋ | ରାଜା ଦ୍ୱିତୀୟ ଲିଓପୋଲ୍ଡ; ୧୮୭୮ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ କଙ୍ଗୋ ସଂଘ; ୧୯୦୮ରେ ବେଲଜିଆମ ସରକାରଙ୍କୁ ହସ୍ତାନ୍ତର |
| ନାଇଜେରିଆ, ଗାମ୍ବିଆ, ଗୋଲ୍ଡ କୋଷ୍ଟ, ସିଏରାଲିଓନ | ଇଂଲାଣ୍ଡ |
| ଫରାସୀ କଙ୍ଗୋ, ସେନେଗାଲ୍, ଦାହୋମେ, ଆଇଭରି ଉପକୂଳ | ଫ୍ରାନ୍ସ |
| ଟୋଗୋଲାଣ୍ଡ, କାମରୁନ୍, ଦ.ପ. ଆଫ୍ରିକା | ଜର୍ମାନୀ |
| ରୋଡେସିଆ, ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା | ସେସିଲ୍ ରୋଡ୍ସ; ବୋଅରମାନେ (ଡଚ୍ ପ୍ରବାସୀ) ଅରେଞ୍ଜ ଓ ଟ୍ରାନ୍ଭାଲ୍ ସ୍ଥାପନ |
| ତାଙ୍ଗାନାଇକା, କେନିଆ, ଜାଞ୍ଜିବାର | ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା — ଜର୍ମାନୀ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡ |
| ଆବିସିନିଆ (ଇଥିଓପିଆ) | ସ୍ୱାଧୀନ ରହିଲା; ୧୮୯୬ରେ ଇଟାଲୀକୁ ପରାସ୍ତ କଲା |
| ଲାଇବେରିଆ | ସ୍ୱାଧୀନ; ଆମେରିକାର ମୁକ୍ତ ଦାସମାନେ ବସତି ସ୍ଥାପନ |
ମିଶର, ସୁଦାନ ଓ ଉତ୍ତର ଆଫ୍ରିକା
- ମିଶର: ଗଭର୍ଣ୍ଣର ଇସମାଇଲ୍ ପାଶା ଫ୍ରାନ୍ସ କମ୍ପାନୀକୁ ସୁଏଜ୍ କେନାଲ ଖନନ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ; ୧୮୬୯ରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଇଂଲାଣ୍ଡ ବହୁ ଅଂଶଧନ କିଣିଲା; ୧୮୮୨ ବିଦ୍ରୋହ ଦମନ → ଇଂରେଜ ଦଖଲ; ୧୯୨୨ରେ ମିଶର ସ୍ୱାଧୀନ।
- ସୁଦାନ: ଜଣେ ନେତା ନିଜକୁ 'ମାହଦି' ଘୋଷଣା କରି ମିଶର-ଇଂଲାଣ୍ଡ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଉଚ୍ଛେଦ; ୧୮୯୮ରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ପୁନଃ ଅଧିକାର।
- ଟ୍ୟୁନିସିଆ: ଫ୍ରାନ୍ସ। ଆଲ୍ଜେରିଆ: ଫ୍ରାନ୍ସର ସବୁଠାରୁ ଲାଭଜନକ ଉପନିବେଶ। ମରକ୍କୋ: ୧୯୧୨ରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ସୁରକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଦେଶ। ଲିବିଆ (ତ୍ରିପୋଲି): ଇଟାଲୀ ୧୯୧୧ରେ ତୁର୍କୀଠାରୁ।
ଉପନିବେଶବାଦର ପରିଣାମ
୧୯୧୪ ସୁଦ୍ଧା ପୃଥିବୀର ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ତୃତୀୟାଂଶ ଲୋକ ବିଦେଶ ଶାସନାଧୀନ ରହିଥିଲେ।
କୁପରିଣାମ
- ବର୍ଣ୍ଣଗତ ବିଦ୍ୱେଷ ଓ ଅହଂକାର; ଗୋରା ଲୋକଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ବର୍ଗ ଭାବନା। ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ବୈଷମ୍ୟ (Apartheid) ସବୁଠାରୁ ଘୃଣ୍ୟ (ଗାନ୍ଧୀ ଓ ନେଲସନ ମାଣ୍ଡେଲାଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମ)।
- ଉପନିବେଶର ପ୍ରାକୃତିକ ସମ୍ପଦ ଶୋଷଣ; ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଳ୍ପ ଲୋପ (ଭାରତର ବୟନ ଶିଳ୍ପ ଧ୍ୱଂସ — ଲୁଗା ଆମଦାନୀ କରିବାକୁ ପଡ଼ିଲା)।
- ଅଧିକ କର ଓ ଖଜଣା ଆଦାୟ, ଉତ୍ତମ ଜମି ଅଧିକାର, ସମ୍ପଦ ଲୁଟ୍ → ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ବୃଦ୍ଧି।
ସୁପରିଣାମ
- ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଚଳନ, ରେଲପଥ ନିର୍ମାଣ, ଡାକ୍ତର ବ୍ୟବସ୍ଥା → ଜାତୀୟତା ବିକାଶରେ ସହାୟକ।
- ବାଣିଜ୍ୟିକ ସମ୍ପର୍କ ପରେ ଅର୍ଥନୀତିର ପ୍ରଗତିରେ ସାହାଯ୍ୟ; ନୂତନ ସଭ୍ୟତା ଓ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରଭାବ।
- ଉପନିବେଶବାଦ ବିରୋଧ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ରୂପ ନେଲା; ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଦୁଇ ଦଶକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଉପନିବେଶ ସ୍ୱାଧୀନ।
💡 ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପୁନରାଲୋଚନା
① ଉପନିବେଶବାଦ = ମାତୃଦେଶ ଲାଭ ପାଇଁ ବିଦେଶସ୍ଥ ବସତି ବ୍ୟବହାର। ② ୭ କାରଣ। ③ ଭାରତ — ୧୭୫୭ ପଲାଶୀ; ଚୀନ୍ — ୧୮୩୯ ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ, ତରଭୁଜ କର୍ତ୍ତନ। ④ ଆଫ୍ରିକା — କେବଳ ଆବିସିନିଆ ଓ ଲାଇବେରିଆ ସ୍ୱାଧୀନ। ⑤ ପରିଣାମ: ବର୍ଣ୍ଣ ବୈଷମ୍ୟ, ଶୋଷଣ, ମାତ୍ର ଜାତୀୟତା ଜାଗରଣ।
ପ୍ରଶ୍ନାବଳୀ — ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକର ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନର ଉତ୍ତର
୧. ୬୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର
୧(କ)ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ କିପରି ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା?
ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ଫଳରେ ଇଉରୋପୀୟ ଦେଶରେ ଦ୍ରବ୍ୟର ଉତ୍ପାଦନ ବହୁତ ବଢ଼ିଗଲା। ଏହି ଅତିରିକ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବିକ୍ରି ପାଇଁ ବଜାର ଏବଂ କଳକାରଖାନା ପାଇଁ କଞ୍ଚାମାଲ (କୋଇଲା, ଲୁହା, ତେଲ, ଚୀନ) ଆବଶ୍ୟକ ହେଲା। ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାରେ ଶିଳ୍ପ ବିପ୍ଳବ ନ ଥିବାରୁ ସେଠାରେ ବିନା ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ ବଜାର ଓ ପ୍ରଚୁର କଞ୍ଚାମାଲ ମିଳିଲା — ତେଣୁ ଇଉରୋପୀୟମାନେ ଏହି ଦୁଇ ମହାଦେଶରେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ।
୧(ଖ)"ଚୀନା ତରଭୁଜର କର୍ତ୍ତନ" କହିଲେ କ'ଣ ବୁଝାଯାଏ?
ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ଦୁର୍ବଳ ଚୀନ୍କୁ ଜର୍ମାନୀ, ରୁଷିଆ, ଫ୍ରାନ୍ସ ଓ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଭାଗ ଭାଗ କରି ନିଜ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ପରିସର (sphere of influence) ବାଣ୍ଟି ନେଲେ — ଯେପରି ଗୋଟିଏ ତରଭୁଜକୁ କାଟି ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରାଯାଏ। ଏହି ଘଟଣାକୁ "ଚୀନା ତରଭୁଜର କର୍ତ୍ତନ" (Cutting of the Chinese Melon) କୁହାଯାଏ।
୧(ଗ)ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା କିପରି ଇଂରେଜ ଶାସନାଧୀନ ହେଲା?
ଉନବିଂଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଆରମ୍ଭରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ କେପ୍ କଲୋନୀ ଅଧିକାର କଲା। ଡଚ୍ ପ୍ରବାସୀ 'ବୋଅର'ମାନେ ଉତ୍ତରକୁ ଯାଇ ଅରେଞ୍ଜ ଓ ଟ୍ରାନ୍ଭାଲ୍ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସେସିଲ୍ ରୋଡ୍ସ ହୀରା-ସୁନା ଖନନ କରି ରୋଡେସିଆ ନାମକ ଉପନିବେଶ ଗଠନ କଲେ। ଶେଷରେ କେପ୍, ନାଟାଲ୍, ଟ୍ରାନ୍ଭାଲ୍ ଓ ଅରେଞ୍ଜ ମିଶି ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା ୟୁନିଅନ୍ ଗଠିତ ହୋଇ ଶ୍ୱେତାଙ୍ଗଙ୍କ ଶାସନାଧୀନ (ଇଂରେଜ) ହେଲା।
୧(ଘ)ଉପନିବେଶବାଦ ଫଳରେ ଉପନିବେଶମାନଙ୍କରେ ଶିକ୍ଷା ଓ କୃଷି କିପରି ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲା?
ଶିକ୍ଷା: ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀମାନେ ସ୍ଥାନୀୟ ଶିକ୍ଷାକୁ ନିରୁତ୍ସାହିତ କଲେ; ତଥାପି ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଚଳନ ପରୋକ୍ଷରେ ଜାତୀୟତା ବିକାଶରେ ସହାୟକ ହେଲା।
କୃଷି: ସାମ୍ରାଜ୍ୟବାଦୀ ଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ କଞ୍ଚାମାଲ ଯୋଗାଇବାକୁ କୃଷି ପ୍ରଣାଳୀ ବଦଳାଗଲା; କେତେକ ଦେଶରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ-ଦୁଇଟି ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ (ଯଥା କ୍ୟୁବାରେ କେବଳ ଚିନି) କରାଗଲା।
୨. ୨୦ ଗୋଟି ଶବ୍ଦ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତର
୨(କ)ଉପନିବେଶବାଦ କ'ଣ ଓ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ କ'ଣ ଥିଲା?
କୌଣସି ଅଞ୍ଚଳରେ ପ୍ରବାସୀଙ୍କ ବସତିକୁ ମାତୃଦେଶର ଲାଭ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର କରିବା = ଉପନିବେଶବାଦ। ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ — ବାଣିଜ୍ୟ ଉନ୍ନତି, ଆର୍ଥିକ ସମୃଦ୍ଧି, ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ବିସ୍ତାର ଓ ଧର୍ମ ପ୍ରଚାର।
୨(ଖ)ଏସିଆ ମହାଦେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିବା ପ୍ରଧାନ ଲାଭଦାୟକ ସାମଗ୍ରୀ କ'ଣ ଥିଲା?
ମସଲା, ରୁହା, କାର୍ପାସ ବସ୍ତ୍ର, ରେଶମ, ସୁନା, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରାକୃତିକ ଔଷଧ, ଚୀନାମାଟି ପାତ୍ର ଓ ଇବୋନୀକାଠ।
୨(ଗ)ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକା ମହାଦେଶର ସୈନ୍ୟବାହିନୀରେ କାହିଁକି ଲୋକବଳ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା?
ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଏସୀୟ ଓ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଲୋକ ସ୍ୱଳ୍ପ ପାରିଶ୍ରମିକ ମିଳିଲେ ସୁଦ୍ଧା ଇଉରୋପୀୟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀରେ ଯୋଗ ଦେଲେ ବା ବିଦେଶୀ କାରଖାନାରେ କାମ କରିବାକୁ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ — ଫଳରେ ଏ ଦୁଇ ମହାଦେଶର ନିଜସ୍ୱ ସୈନ୍ୟବାହିନୀର ଲୋକବଳ ଦୁର୍ବଳ ହେଲା।
୨(ଘ)କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟଟି ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ବୋଲି ମନେ କରି ଇଉରୋପୀୟମାନେ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହେଲେ?
ଏସିଆ-ଆଫ୍ରିକାର ଅନୁନ୍ନତ ଲୋକଙ୍କୁ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଧର୍ମ ଓ ସଂସ୍କୃତି ଦେଇ ସଭ୍ୟ କରିବାକୁ ଇଉରୋପୀୟମାନେ ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ନୈତିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ("ଗୋରା ଲୋକଙ୍କ ବୋଝ") ବୋଲି ମନେ କଲେ ଓ ଉପନିବେଶ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
୨(ଙ)'ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ' ପରେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଚୀନ୍ ଠାରୁ କ'ଣ ପାଇଲା?
ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ (୧୮୩୯) ପରେ ଚୀନ୍ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ କ୍ଷତିପୂରଣ ଦେଲା, ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ୫ଟି ବନ୍ଦର ଖୋଲିଲା ଏବଂ ହଙ୍ଗକଙ୍ଗ ଦ୍ୱୀପ ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ ହସ୍ତାନ୍ତର କଲା।
୨(ଚ)କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ ଏବଂ କେଉଁ ଦେଶ ସର୍ବେସର୍ବା ଥିଲା?
ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଏସିଆର ଲାଓସ୍, କାମ୍ବୋଡ଼ିଆ ଓ ଭିଏତ୍ନାମ ଅଞ୍ଚଳ ଇଣ୍ଡୋ-ଚୀନ୍ ଭାବରେ ପରିଚିତ; ଏଠାରେ ଫ୍ରାନ୍ସ ସର୍ବେସର୍ବା ଥିଲା।
୨(ଛ)ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ତୁର୍କୀ ପରାସ୍ତ ହେବା ପରେ କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ତା'ଠାରୁ କାଢ଼ି ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖାଗଲା?
ସିରିଆ, ପାଲେଷ୍ଟାଇନ୍, ମେସୋପଟାମିଆ ଓ ଆରବ ସମେତ ସୁବିସ୍ତୃତ ଅଞ୍ଚଳ ତୁର୍କୀଠାରୁ କାଢ଼ି ନିଆଯାଇ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖାଗଲା।
୨(ଜ)ପ୍ରଥମ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧରେ ଜର୍ମାନୀର ପରାଜୟ ପରେ ଏହାର ଆଫ୍ରିକାର ଉପନିବେଶ କିପରି ବାଣ୍ଟି ଦିଆଗଲା?
ଜର୍ମାନୀର ପରାଜୟ ପରେ — ଟୋଗୋଲାଣ୍ଡ ଓ କାମରୁନ୍ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଫ୍ରାନ୍ସ ମଧ୍ୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଆଫ୍ରିକା ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାକୁ, ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା (ତାଙ୍ଗାନାଇକା) ଇଂଲାଣ୍ଡକୁ ଓ ରୁଆଣ୍ଡା-ଉରୁଣ୍ଡି ବେଲ୍ଜିଆମକୁ ଦିଆଗଲା।
୨(ଝ)କେଉଁ ଦୁଇ ଅଞ୍ଚଳକୁ ତାଙ୍ଗାନାଇକା ଓ କେନିଆ ନାମରେ ନାମିତ କରାଯାଇଥିଲା?
ଜର୍ମାନୀ ଅଧିକୃତ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକାକୁ ତାଙ୍ଗାନାଇକା ଏବଂ ଇଂରେଜ ଅଧିକୃତ ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକାକୁ କେନିଆ ନାମରେ ନାମିତ କରାଗଲା।
୨(ଞ)ଆଫ୍ରିକାର ଉତ୍ତର ଉପକୂଳର କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଏବଂ କାହିଁକି ଫ୍ରାନ୍ସର ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଲାଭଜନକ ଉପନିବେଶ ଥିଲା?
ଆଲ୍ଜେରିଆ ଫ୍ରାନ୍ସର ସବୁଠାରୁ ଲାଭଜନକ ଉପନିବେଶ ଥିଲା — କାରଣ ଏହା ଫରାସୀ ଉତ୍ପାଦିତ ସାମଗ୍ରୀ ପାଇଁ ଏକ ବିଶାଳ ବଜାର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା।
୩. ଗୋଟିଏ ବାକ୍ୟରେ ଉତ୍ତର
୩(କ)ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାକୁ ଆସିଥିଲେ?
ମୁଖ୍ୟତଃ ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ।
୩(ଖ)ଇଉରୋପୀୟ ରାଷ୍ଟ୍ରମାନେ କାହିଁକି ଏସିଆ ଓ ଆଫ୍ରିକାର ଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ସହଜରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାସ୍ତ କରିପାରୁଥିଲେ?
କାରଣ ଏସିଆ-ଆଫ୍ରିକାର ଶାସନ ଦୁର୍ବଳ ଥିଲା ଓ ସେମାନେ ଉନ୍ନତ ଯୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିପାରୁ ନ ଥିଲେ।
୩(ଗ)କେବେଠାରୁ ଭାରତ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶାସନର ଅଧୀନରେ ରହିଲା?
୧୮୫୭ ବିଦ୍ରୋହ ପରେ ଭାରତ ଇଂରେଜ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶାସନାଧୀନ ହେଲା।
୩(ଘ)୧୮୬୫ ମସିହା ପରେ ହଲାଣ୍ଡ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆ ନିକଟସ୍ଥ କେଉଁ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବିସ୍ତାର କଲା?
ମୋଲୁକା ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଉପରେ।
୩(ଙ)କେବେ ଚୀନ୍ରେ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଛେଦ ହେଲା?
୧୯୧୧ ମସିହାରେ ଚୀନ୍ରେ ରାଜତନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଛେଦ ହେଲା।
୩(ଚ)କାହା ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାରେ ୧୮୭୮ ମସିହାରେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ କଙ୍ଗୋ ସଂଘ ଗଠନ କରାଯାଇଥିଲା?
ବେଲଜିଆମର ରାଜା ଦ୍ୱିତୀୟ ଲିଓପୋଲ୍ଡଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସହାୟତାରେ।
୩(ଛ)କେପ୍ କଲୋନୀର ପ୍ରବାସୀ ଡଚ୍ ଅଧିବାସୀମାନେ କେଉଁ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ?
ବୋଅର (Boer) ନାମରେ।
୩(ଜ)କେବେ ଆବିସିନିଆ ଇଟାଲୀୟ ସୈନ୍ୟବାହିନୀକୁ ପରାସ୍ତ କରି ଇଟାଲୀକୁ ଆବିସିନିଆ ଉପରେ ଦାବି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲା?
୧୮୯୬ ମସିହାରେ।
୩(ଝ)ଫରାସୀମାନେ କେଉଁ ମସିହାରେ ମରକ୍କୋ ଅଧିକାର କରିଥିଲେ?
୧୯୧୨ ମସିହାରେ (ମରକ୍କୋକୁ ସୁରକ୍ଷାପ୍ରାପ୍ତ ଦେଶ ଭାବେ)।
୩(ଞ)ଜଣେ ସୁଦାନୀୟ ନେତା ନିଜକୁ କ'ଣ ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ?
ନିଜକୁ 'ମାହଦି' ଭାବେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ।
୪. ବହୁବିକଳ୍ପ ପ୍ରଶ୍ନ
୪(କ)କେଉଁ ବ୍ୟବସାୟ ଆଫ୍ରିକାରେ ସବୁଠାରୁ ବେଶୀ ଲାଭଦାୟକ ଥିଲା?
(i) ହୀରା (ii) ୟୁରାନିୟମ୍ (iii) ଦାସ ବ୍ୟବସାୟ (iv) ହାତୀଦାନ୍ତ — ଉତ୍ତର: (iii) ଦାସ ବ୍ୟବସାୟ।
୪(ଖ)କେଉଁ ମସିହାରେ ଭାସ୍କୋଡ଼ାଗାମା ଭାରତକୁ ଜଳପଥ ଆବିଷ୍କାର କରିଥିଲେ?
(i) ୧୪୯୬ (ii) ୧୪୯୭ (iii) ୧୪୯୮ (iv) ୧୫୯୭ — ଉତ୍ତର: (iii) ୧୪୯୮।
୪(ଗ)କେବେ ଇଂଲାଣ୍ଡ ଓ ଚୀନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଅଫିମ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା?
(i) ୧୭୬୯ (ii) ୧୯୩୯ (iii) ୧୮୩୯ (iv) ୧୮୬୫ — ଉତ୍ତର: (iii) ୧୮୩୯।
୪(ଘ)କେଉଁ ମସିହାରେ ବର୍ମା ଭାରତର ଇଂରେଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲା?
(i) ୧୮୮୦ (ii) ୧୮୮୬ (iii) ୧୯୦୨ (iv) ୧୯୧୧ — ଉତ୍ତର: (ii) ୧୮୮୬।
୪(ଙ)କୋରିଆ କେବେ ଜାପାନ୍ର ଏକ ଉପନିବେଶ ହେଲା?
(i) ୧୮୯୪ (ii) ୧୯୦୨ (iii) ୧୯୧୦ (iv) ୧୯୧୬ — ଉତ୍ତର: (iii) ୧୯୧୦।
୪(ଚ)କେଉଁ ଅଞ୍ଚଳ ଫରାସୀ କଙ୍ଗୋ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲା?
(i) କଙ୍ଗୋ ସ୍ୱାଧୀନ ରାଷ୍ଟ୍ର (ii) ନାଇଜର ନଦୀର ଉତ୍ତର (iii) ଆଫ୍ରିକାର ପଶ୍ଚିମ ଉପକୂଳ (iv) କଙ୍ଗୋ ନଦୀର ଉତ୍ତର — ଉତ୍ତର: (iv) କଙ୍ଗୋ ନଦୀର ଉତ୍ତର ଅଞ୍ଚଳ।
୪(ଛ)କିଏ ଏକ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଉପନିବେଶକୁ ରୋଡେସିଆ ନାମ ଦେଇଥିଲେ?
(i) ଲିଓପୋଲ୍ଡ (ii) ଦ. ଆଫ୍ରିକୀୟ ଅଧିବାସୀ (iii) ସେସିଲ୍ ରୋଡ୍ସ (iv) କାର୍ଲପିଟରସ୍ — ଉତ୍ତର: (iii) ସେସିଲ୍ ରୋଡ୍ସ।
୪(ଜ)ଟ୍ୟୁନିସିଆ କେଉଁ ଦେଶର ଦଖଲଭୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲା?
(i) ଫ୍ରାନ୍ସ (ii) ଇଂଲାଣ୍ଡ (iii) ଇଟାଲୀ (iv) ଜର୍ମାନୀ — ଉତ୍ତର: (i) ଫ୍ରାନ୍ସ।
୪(ଝ)କିଏ ସୁଏଜ୍ କେନାଲର ଖନନ ପାଇଁ ଫ୍ରାନ୍ସର ଏକ କମ୍ପାନୀକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ?
(i) ତୁର୍କୀ ସୁଲ୍ତାନ୍ (ii) ଇଜିପ୍ଟ ଗଭର୍ଣ୍ଣର (iii) ଇଂଲାଣ୍ଡ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ (iv) ଫ୍ରାନ୍ସ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ — ଉତ୍ତର: (ii) ଇଜିପ୍ଟ ଗଭର୍ଣ୍ଣର (ଇସମାଇଲ୍ ପାଶା)।
୪(ଞ)କେଉଁଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣ ବୈଷମ୍ୟ ନୀତି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଘୃଣ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିଲା?
(i) ପୂର୍ବ ଆଫ୍ରିକା (ii) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା (iii) ଭାରତ (iv) ତୁର୍କୀ — ଉତ୍ତର: (ii) ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକା।