AllBoardSolutionFREE

Chapter 3: Soil Resource

ପାଠ ୩: ମୃତ୍ତିକା ସମ୍ପଦ

Geography · Odisha Board Class 10 · 8 Questions · 16 Quiz

📖 ପାଠ ୩ — ମୃତ୍ତିକା ସମ୍ପଦ: ଶିକ୍ଷକଙ୍କ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିସ୍ତାରରେ।

ପାଠ ୩ — ମୃତ୍ତିକା ସମ୍ପଦ (Soil Resource)

📌 ୧. ମୃତ୍ତିକା କ'ଣ ଓ କିପରି ତିଆରି ହୁଏ?

ଭୂପୃଷ୍ଠର ଉପର ଉର୍ବର ଆଳଗା ସ୍ତର, ଯେଉଁଥିରେ ଉଦ୍ଭିଦ ଉଠେ, ତାହାକୁ ମୃତ୍ତିକା କୁହାଯାଏ। ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ଧରି ପଥର ଆବହବିକାର (weathering) ଦ୍ୱାରା ଚୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଓ ମୃତ ଉଦ୍ଭିଦ-ପ୍ରାଣୀରୁ ଜୈବ ପଦାର୍ଥ (ହ୍ୟୁମସ୍) ମିଶି ମାଟି ତିଆରି ହୁଏ। ୧ ସେ.ମି. ମାଟି ତିଆରି ହେବାକୁ ଶହ ଶହ ବର୍ଷ ଲାଗେ, ତେଣୁ ଏହା ଅତି ମୂଲ୍ୟବାନ।

🟤 ୨. ଭାରତର ମୃତ୍ତିକା ପ୍ରକାର

ମୃତ୍ତିକାବିଶେଷତା ଓ ଫସଲ
ପଟୁ ମାଟି (Alluvial)ନଦୀ ଜମା କରୁଥିବା, ଅତି ଉର୍ବର (ଉ.ଭାରତ ସମତଳ) — ଧାନ, ଗହମ, ଆଖୁ
କୃଷ୍ଣ ମାଟି (Black/Regur)ଜଳ ଧରି ରଖେ, କପା ପାଇଁ ଉତ୍ତମ (ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମି)
ଲାଲ ମାଟି (Red)ଲୌହ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଯୋଗୁଁ ଲାଲ (ଓଡ଼ିଶା, ଦ.ଭାରତ) — ବାଜରା, ଡାଲି
ଲାଟେରାଇଟ୍ଅଧିକ ବର୍ଷା ଅଞ୍ଚଳ — ଚା, କଫି, କାଜୁ
ମରୁ ମାଟି, ପାର୍ବତ୍ୟ ମାଟିମରୁଭୂମି / ପାହାଡ଼ ଅଞ୍ଚଳରେ

🌊 ୩. ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ

ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ (Soil Erosion): ଜଳ, ପବନ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଉପର ଉର୍ବର ମାଟି ଧୋଇ ବା ଉଡ଼ିଯିବା। ବନ ନିଧନ, ଅତ୍ୟଧିକ ଚରାଣ ଓ ଭୁଲ ଚାଷ ପଦ୍ଧତି ଏହାକୁ ବଢ଼ାଏ। ଏଥିରେ ମାଟିର ଉର୍ବରତା ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଓ ଚାଷ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହୁଏ।

🛡️ ୪. ମୃତ୍ତିକା ସଂରକ୍ଷଣ

ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ ରୋକିବା ପାଇଁ — ବୃକ୍ଷରୋପଣ (ଗଛ ମୂଳ ମାଟି ଧରି ରଖେ), ସୋପାନ ଚାଷ (terrace farming) ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ, ସମୋଚ୍ଚ ଚାଷ (contour ploughing), ବନ୍ଧ ନିର୍ମାଣ, ଚରାଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ଫସଲ ଆବର୍ତ୍ତନ ଆବଶ୍ୟକ।

🧠 ମନେରଖ: କୃଷ୍ଣ ମାଟି=କପା, ପଟୁ=ଧାନ/ଗହମ (ଉର୍ବର), ଲାଲ=ଲୌହ। କ୍ଷୟ ରୋକିବା=ସୋପାନ/ସମୋଚ୍ଚ ଚାଷ+ବୃକ୍ଷରୋପଣ।
⭐ ପରୀକ୍ଷାରେ: ① ମୃତ୍ତିକା ତିଆରି (weathering+humus)। ② ୫ ପ୍ରକାର + ଫସଲ (ସାରଣୀ)। ③ ମୃତ୍ତିକା କ୍ଷୟ କାରଣ। ④ ସଂରକ୍ଷଣ (ସୋପାନ/ସମୋଚ୍ଚ ଚାଷ)।
📲 Join our WhatsApp Channel

Get free daily notes, new chapter solutions, model question papers & exam updates — straight on your phone.

Follow on WhatsApp →